Vossen zijn van nature schuwe dieren die confrontaties met mensen actief vermijden. Een vos die een mens ziet, kiest vrijwel altijd voor de vlucht, niet voor de aanval. Gevallen waarin een vos een mens bijt, zijn uiterst zeldzaam. Het risico neemt toe wanneer een vos sterk aan mensen gewend is geraakt, bijvoorbeeld door voeren, of wanneer een dier in het nauw wordt gedreven en geen ontsnappingsroute ziet. Een gezonde, wilde vos die zomaar een spelend kind of een voorbijganger aanvalt, is in de praktijk uiterst uitzonderlijk. Een vos die zich niet direct schuw gedraagt, is overigens niet automatisch ziek. Sommige vossen, vooral in stedelijk gebied, zijn gewend geraakt aan de aanwezigheid van mensen. Afwijkend of opvallend gedrag kan wel aanleiding zijn om rekening te houden met ziekte of verwonding. Houd daarom afstand en probeer het dier niet te benaderen.
Vossen en huisdieren: kat, hond en kleine dieren
Een gezonde volwassen kat is voor een vos doorgaans geen voor de hand liggende prooi. Vossen en katten leven in stedelijk en landelijk gebied regelmatig naast elkaar en proberen confrontaties vaak te vermijden. Ontmoetingen kunnen echter wel leiden tot dreiggedrag, achtervolgingen of incidenteel een gevecht. Dat een vos een volwassen huiskat doodt is mogelijk, maar lijkt onder normale omstandigheden ongebruikelijk. Kittens, zeer kleine katten en verzwakte dieren zijn kwetsbaarder. Voor honden geldt eveneens dat een vos doorgaans liever wegloopt dan een confrontatie aangaat. Bij zeer kleine honden is toezicht verstandig, vooral wanneer een vos niet gemakkelijk kan uitwijken.
Anders ligt het bij kippen, konijnen en cavia’s: dat zijn dieren die een vos wel degelijk als prooi ziet, en die dus goed beveiligd moeten worden met een deugdelijk hok en stevig gaas. Hoe je dat het beste aanpakt, staat uitgebreid beschreven in het artikel over vossen weren uit je tuin.
Vossen en ziektes: wat is het echte risico?
Een veelgehoorde zorg is hondsdolheid. Klassieke hondsdolheid circuleert in Nederland niet onder vossen, waardoor een in Nederland levende vos momenteel geen reëel risico vormt voor overdracht van deze ziekte. In Nederland kunnen wel bepaalde lyssavirussen bij vleermuizen voorkomen en incidenteel kan een besmet huisdier uit het buitenland worden ingevoerd. Twee andere aandachtspunten zijn wel reëel. Vossen kunnen schurft bij zich dragen. De veroorzakende mijt kan ook honden besmetten, vooral wanneer er nauw contact is met een besmet dier of een sterk besmette omgeving. Bij mensen kunnen dierlijke schurftmijten tijdelijk huidklachten veroorzaken, maar het risico is klein. Daarnaast komt de vossenlintworm (Echinococcus multilocularis) sinds 1997 in Nederland voor. De parasiet wordt vooral aangetroffen bij vossen in Limburg en Oost-Groningen en het aantal besmette vossen neemt in Nederland toe. Buiten deze gebieden is de kans op besmetting zeer klein. In gebieden waar de vossenlintworm voorkomt, adviseert het RIVM om bij tuinwerk handschoenen te dragen en zelf geplukte bosvruchten, paddenstoelen en andere producten goed te wassen en bij voorkeur te verhitten. Met normale hygiëne, zoals handen wassen na tuinwerk en groente uit de moestuin goed wassen, is de kans op besmetting in Nederland zeer klein.
Wat te doen als je een vos tegenkomt?
Kom je in je tuin of op straat een vos tegen, dan is de beste reactie rustig blijven en het dier de ruimte geven om weg te lopen. Ga er niet achteraan, probeer het niet te aaien of te voeren, en laat kinderen weten dat ze een vos het beste met rust kunnen laten, net als elk ander wild dier. Een vos die zich niet direct uit de voeten maakt bij het zien van een mens, is meestal gewoon aan het inschatten of er gevaar dreigt of is gewend aan menselijke aanwezigheid. Geef het dier ruimte en een vrije uitweg. Voeren is af te raden, ook al is het goedbedoeld: hierdoor kunnen vossen hun natuurlijke afstand tot mensen verliezen, waardoor de kans op ongewenste situaties juist groter wordt.
De vos in perspectief
De vos heeft door de eeuwen heen een reputatie als sluw en bedreigend dier gekregen die niet goed aansluit bij hoe het dier zich in werkelijkheid gedraagt. In de praktijk is de vos een voorzichtige opportunist die liever ongezien blijft dan een confrontatie zoekt. Met een paar eenvoudige voorzorgsmaatregelen, zoals kleine huisdieren goed beveiligen en vossen niet voeren, is samenleven met de vos in de meeste Nederlandse tuinen zonder grote problemen mogelijk.
