Vossenschurft is een aandoening die bij wilde vossen kan voorkomen en soms zichtbaar wordt wanneer een dier kale plekken, een verdikte huid en een verzwakte uitstraling heeft. Het gaat om sarcoptische schurft, veroorzaakt door de mijt Sarcoptes scabiei. Deze microscopisch kleine parasiet graaft gangetjes in de opperhuid, wat leidt tot hevige jeuk, haaruitval, korstvorming en ontstekingen. Dieren krabben intensief, waardoor de huid verder beschadigt. In gevorderde gevallen kan een besmette vos sterk vermageren en uiteindelijk sterven. Schurft is geen nieuwe ziekte en beperkt zich niet tot vossen. Dezelfde mijt komt voor bij verschillende zoogdieren en maakt in het wild onderdeel uit van natuurlijke populatieprocessen. Perioden waarin meerdere dieren in een gebied besmet raken, kunnen opvallend zijn, maar zijn vaak het gevolg van natuurlijke fluctuaties binnen populaties.
Situatie in Nederland
Ook in Nederland is sarcoptische schurft bij vossen vastgesteld. De ziekte is niet meldingsplichtig bij wilde dieren en er vindt geen specifieke landelijke monitoring plaats die exacte aantallen oplevert. Daardoor ontbreken precieze cijfers, maar bekend is dat de aandoening incidenteel voorkomt, vergelijkbaar met de situatie in Duitsland en België. Het onderwerp krijgt soms extra aandacht wanneer in grensgebieden waarschuwingen verschijnen. Zo berichtte Omroep Gelderland in maart 2024 over een geel bord in het Duitse Praest waarin werd gewaarschuwd voor vossenschurft bij honden. Zowel het Naturschutzzentrum Kreis Kleve als het district Kreis Kleve gaven daarbij aan geen bevestigde uitbraak te kennen en niet te weten wie het bord had geplaatst (bron). Het voorval illustreert hoe snel onduidelijkheid kan ontstaan rond dierziekten, ook wanneer officiële bevestiging ontbreekt.
Risico voor honden, katten en mensen
Voor honden is vooral direct contact relevant. Een hond kan besmet raken door aan een zieke of dode vos te snuffelen of langdurig in een sterk besmette omgeving te verblijven. De mijten kunnen korte tijd buiten een gastheer overleven, waardoor indirect contact mogelijk is. Symptomen bij honden bestaan doorgaans uit hevige jeuk, roodheid van de huid en kale plekken, vaak rond oren, buik of poten. Zonder behandeling kan de huid verder beschadigen en kunnen secundaire infecties ontstaan. In tegenstelling tot wilde vossen kunnen honden effectief behandeld worden met moderne antiparasitaire middelen, mits tijdig een dierenarts wordt geraadpleegd.
Bij katten wordt besmetting minder vaak vastgesteld. Hun gedrag en territoriumgebruik zorgen doorgaans voor minder direct contact met vossen, waardoor het risico lager wordt ingeschat. Ook mensen kunnen in uitzonderlijke gevallen huidreacties ontwikkelen na intensief contact met een besmet dier. De vossenvariant van de mijt kan zich echter niet blijvend op de menselijke huid handhaven. Eventuele klachten beperken zich meestal tot tijdelijke jeukende bultjes die vanzelf verdwijnen. In natuurgebieden waar vossen voorkomen, is het verstandig om honden niet aan kadavers te laten snuffelen en direct contact met zieke wilde dieren te vermijden. Dat past binnen normaal verantwoord omgaan met huisdieren in een omgeving waar ook wilde fauna leeft.
